Co naprawdę rozwija kompetencje przyszłości? Zyta Czechowska pokazuje, jak łączyć uczenie przez działanie, świadome korzystanie z technologii i AI oraz budowanie relacji w klasie. Rozmawiamy także o higienie cyfrowej — bez straszenia, za to z konkretnymi wskazówkami dla szkół.
Czego dowiesz się z tego tekstu?
- Jak projektowe uczenie się i rozwiązywanie realnych problemów wzmacnia kreatywność, odpowiedzialność i współpracę.
- Jak rozmawiać z uczniami o bezpieczeństwie i higienie cyfrowej partnersko, bez straszenia, z konkretnymi zasadami i przykładami.
- Które mity o edukacji klimatycznej i cyfrowej spowalniają szkoły i jak je zastąpić codziennymi, prostymi działaniami.
- Jak motywować grono pedagogiczne do pracy z nowymi materiałami.
Na koniec – otrzymasz sprawdzone materiały i webinary, które warto włączyć do praktyki.
Jakie działania są dziś kluczowe dla budowania kompetencji przyszłości uczniów i nauczycieli?
Zyta Czechowska: Kluczowe dla budowania kompetencji przyszłości u uczniów i nauczycieli są dziś działania, które otwierają ich na zmianę i dają odwagę do eksperymentowania. Największe znaczenie ma uczenie się przez działanie – praca projektowa, rozwiązywanie realnych problemów i współpraca, które rozwijają zarówno kreatywność, jak i odpowiedzialność. Równie ważne jest kształtowanie ciekawości, krytycznego myślenia i umiejętności świadomego korzystania z technologii oraz AI, traktowanych jako narzędzia wspierające twórczość. Fundamentem pozostają jednak relacje i kompetencje społeczne, bo to one tworzą bezpieczną przestrzeń do rozwoju. Niezastąpiony jest też stały rozwój nauczycieli i możliwość testowania nowych metod, dzielenia się doświadczeniami i wzajemnego uczenia się. W efekcie powstaje przestrzeń, w której wszyscy mogą uczyć się odważnie, nowocześnie i z poczuciem sensu.
Jak rozmawiać z uczniami o bezpieczeństwie cyfrowym i higienie cyfrowej — co działa?
Skuteczna rozmowa z uczniami o bezpieczeństwie i higienie cyfrowej zaczyna się od autentyczności i partnerskiego tonu. Działa przede wszystkim mówienie o technologii nie jak o zakazanym owocu, ale jako o narzędziu, z którego warto korzystać mądrze. Sprawdza się pokazywanie realnych sytuacji bliskich ich doświadczeniom, zamiast straszenia konsekwencjami. Pomaga też wspólne ustalanie zasad, kiedy uczniowie współtworzą reguły, chętniej ich przestrzegają. Ważne jest również uczenie uważności: przerw od ekranów, świadomego wyboru treści, krytycznego spojrzenia na to, co widzą w sieci. Kluczowe okazuje się tworzenie atmosfery zaufania, w której młodzi wiedzą, że mogą zapytać, zwierzyć się i poprosić o pomoc. Dzięki temu rozmowa staje się nie wykładem, ale wspólnym budowaniem nawyków, które chronią i wspierają ich rozwój. I pamiętajmy o alternatywnie, o czymś w zamian, czyli np. wspólnym spędzaniu czasu, o zachęcaniu do aktywności analogowych. Dzieci są bacznymi obserwatorami i naśladują nasze zachowania, zatem jeśli chcemy by były higieniczne cyfrowo, pokażmy im na własnym przykładzie.
Jakie mity o edukacji klimatycznej/cyfrowej warto obalić i czym je zastąpić w codziennej praktyce?
Wciąż żyjemy kilkoma mitami, które utrudniają sensowną edukację klimatyczną i cyfrową. Często myślimy, że to „dodatkowe tematy”, na które w szkole nie ma już miejsca. Tymczasem można je wplatać w zwykłe lekcje przez przykłady, rozmowy, krótkie działania. Wcale nie trzeba być ekspertem, żeby o tym uczyć; wystarczy ciekawość, otwartość i gotowość do wspólnego szukania odpowiedzi z uczniami.
Inny mit mówi, że młodzi „i tak wszystko wiedzą”. Owszem, świetnie obsługują technologie, ale nadal potrzebują dorosłych, którzy pomogą im odróżnić fakty od opinii, zrozumieć konsekwencje własnych wyborów i poczuć realny wpływ na świat.
No i jeszcze przekonanie, że dobra edukacja klimatyczna czy cyfrowa wymaga drogiego sprzętu albo wielkich projektów. W praktyce działają zwykłe, codzienne rzeczy: rozmowy, refleksja, krytyczne spojrzenie na media, małe kroki, które budują nawyki. Kiedy przestaniemy traktować te obszary jak „dodatki”, a zaczniemy jako naturalną część szkolnej rzeczywistości, staną się czymś naprawdę wspierającym młodych w dorastaniu do odpowiedzialnego i świadomego życia.
Jak motywuje Pani grono pedagogiczne do pracy z nowymi materiałami?
Najlepiej działa połączenie zaufania, sensu i małych kroków. Staram się przede wszystkim pokazać, po co w ogóle sięgamy po nowe materiały i jak mogą ułatwić pracę, odciążyć nauczycieli, a nie dołożyć im obowiązków. Zamiast „musimy”, proponuję „zobaczmy, co nam to daje”. Dużo rozmów odbywa się w swobodnej atmosferze: wspólne przeglądanie sprzętów, materiałów, krótkie testy na lekcjach, dzielenie się wrażeniami. Niezwykle motywującym czynnikiem jest możliwość wymiany doświadczeń, bo kiedy nauczyciel słyszy od koleżanki czy kolegi, że coś naprawdę zadziałało, od razu chętniej próbuje sam. Dbam też o to, żeby każdy czuł się zaopiekowany: jeśli ktoś potrzebuje wsparcia technicznego, dostaje je; jeśli ktoś działa szybciej, ma przestrzeń do eksperymentowania. Najważniejsze jest tworzenie klimatu, w którym nowe rzeczy nie są obowiązkiem, tylko okazją do ułatwienia sobie pracy i rozwijania swoich uczniów.
Co powiedziałaby Pani rodzicom/opiekunom, by włączyć ich w działania szkoły (cyfrowe i ekologiczne)?
Powiedziałabym, że naprawdę dużo zależy od nich i że nie chodzi o wielkie projekty, tylko o małe, codzienne gesty, które wspólnie możemy wzmacniać. Zaprosiłabym ich do współpracy, pokazując, że szkoła nie chce „dawać zadań”, ale budować spójne środowisko, w którym dzieci uczą się mądrego korzystania z technologii i odpowiedzialnych wyborów ekologicznych. Rodzice są tu naturalnymi partnerami: mogą podzielić się swoim doświadczeniem, podpowiedzieć rozwiązania i włączyć się w proste działania, które realnie wspierają dzieci. Warto włączać ich również w klasowe i szkolne inicjatywy takie jak spotkania z ciekawymi ludźmi, warsztaty czy projekty edukacyjne.
Jakie aktywności najlepiej rozwijają u uczniów: krytyczne myślenie, kreatywność, komunikację, współpracę?
Moim zdaniem najlepiej działają takie aktywności, w których uczniowie muszą coś wspólnie stworzyć, rozwiązać albo o czymś zdecydować. Świetnie sprawdzają się projekty oparte na realnych problemach, dyskusje i debaty, praca w małych zespołach, zadania wymagające różnych perspektyw czy tworzenie własnych pomysłów i prototypów. Ważne jest też dawanie przestrzeni na pytania, eksperymentowanie i popełnianie błędów, bo to właśnie wtedy najmocniej rosną krytyczne myślenie, kreatywność, komunikacja i współpraca
Co doradziłaby Pani szkołom z ograniczonym dostępem do sprzętu lub Internetu?
Doradziłabym, żeby skupiły się na tym, co naprawdę jest w ich zasięgu, czyli na ludziach, relacjach i dobrej organizacji pracy. Nawet przy małej liczbie urządzeń można dużo osiągnąć, jeśli sprzęt jest wykorzystywany mądrze: w rotacji, w małych grupach, do projektów, które faktycznie czegoś uczą. Warto też stawiać na aktywności rozwijające myślenie, kreatywność i współpracę – do tego nie potrzeba technologii.
Dobrą praktyką jest również korzystanie z prostych, lekkich narzędzi offline, tworzenie własnych materiałów i budowanie partnerstw z bibliotekami, lokalnymi instytucjami czy rodzicami. Najważniejsze: nie dać sobie wmówić, że bez bogatego wyposażenia nie da się uczyć nowocześnie. Da się, tylko w trochę inny, często bardziej uważny i przemyślany sposób. Poza tym warto włączać się w projekty i zewnętrzne programy, w ramach których stopniowo można taki sprzęt pozyskiwać dla szkół.
Na koniec: jedno zdanie „dlaczego warto” korzystać z programów typu Be.Eco i Be.Net?
Bo takie programy w prosty, przystępny sposób pomagają szkołom rozwijać kompetencje przyszłości: ekologiczne, cyfrowe i społeczne, dając jednocześnie gotowe narzędzia, które naprawdę ułatwiają codzienną pracę. To wsparcie mentorów, trenerów, to baza gotowych materiałów na bezpłatnej platformie edukacyjnej, z których od zaraz można korzystać. Ponadto będąc realizatorem takich programów, nauczyciele mają możliwość uczestniczenia w niebanalnych, merytorycznych webinarach, a to nieoceniona szansa na wymianę doświadczeń i upowszechnianie dobrych praktyk.
Zyta Czechowska
Ambasadorka programów Be.Eco i Be.Net Fundacji Digital University, Nauczycielka Roku 2019, Edukatorka Roku 2024. Laureatka konkursu “Sukces pisany szminką, w kategorii- Edukatorka Przyszłości. Współautorka książki “Jak nie zgubić dziecka w sieci?”. Właścicielka i dyrektorka Niepublicznego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli- Zyta Czechowska specjalni.pl. www.nodnzytaczechowska.pl
Absolwentka UAM w Poznaniu, na kierunku pedagogika specjalna- rewalidacja i rehabilitacja osób niepełnosprawnych intelektualnie. Ukończyła studia podyplomowe z matematyki, informatyki i logopedii, jest Trenerem Umiejętności Społecznych-TUS. Trenerka i metodyczka edukacji specjalnej, włączającej i cyfrowej. Ekspertka w projektach dotyczących edukacji włączającej, w tym “włącz-popojutrze”. Pasjonatka nowoczesnych technologii. Prowadzi warsztaty i szkolenia Rad Pedagogicznych. Prowadzi zajęcia ze studentami kierunków: oligofrenopedagogika i spektrum autyzmu.
Współprowadzi bloga edukacyjnego www.specjalni.pl i platformy szkoleniowej http://www.szkolenia.specjalni.pl/ Ekspertka ds. awansu zawodowego nauczycieli. Należy do społeczności Superbelfrzy RP. W 2017 r. otrzymała Nagrodę Ministra Edukacji Narodowej za szczególne osiągnięcia edukacyjne i wychowawcze. Trenerka Asów Internetu i Fundacji Szkoły z Klasą. Jest czynną Ambasadorką programu eTwinning. Ambasadorka programu Edu 360- Dell Technologies, członkini Rady Programowej Fundacji Orange. Posiada tytuł Microsoft Innovative Educator (MIE) na rok programowy 2025–2026.
Dowiedz się więcej z webinarów dostępnych na bezpłatnej platformie programu Be.Net!
- “Nauczanie dla przyszłości: edukacja ekologiczna w praktyce, czyli jak uczyć o ekologii ” Agata Sieńczak
- “Myślenie krytyczne jako kluczowa kompetencja we współczesnym świecie” Artur Kurasiński
Sprawdź, jak możesz wesprzeć Fundację:
